DHDataHọc
EN
Lý thuyếtBài 2/304 phút đọc+10 XP

Cài đặt và REPL

Bạn sẽ học được

  • Cài Python 3.12 trên macOS, Linux và Windows.
  • Dùng REPL để thử nhanh từng dòng lệnh.
  • Chạy một file .py và đọc thông báo lỗi.
  • Tạo môi trường ảo cho từng dự án — thói quen bắt buộc.
  • Cài thư viện bằng pip và kiểm tra phiên bản.

Khái niệm cốt lõi

Có ba cách chạy Python, và mỗi cách hợp với một việc:

CáchDùng khi
REPL (gõ từng dòng)Thử nhanh một biểu thức, kiểm tra kiểu, khám phá thư viện
File .pyChương trình thật, chạy lại nhiều lần
Notebook (Jupyter)Phân tích dữ liệu, xen kẽ code và ghi chú

Bài này đi qua hai cách đầu. Notebook sẽ hữu ích ở chương dữ liệu.

Cài đặt

macOS. Cách gọn nhất là Homebrew:

code
brew install python@3.12
python3 --version
code
Python 3.12.4

Máy macOS mới thường có sẵn Python 3.9 ở /usr/bin/python3 dùng cho hệ thống. Không cài đè lên nó. Dùng bản Homebrew và gọi python3.12 nếu cần chắc chắn.

Linux (Ubuntu/Debian).

code
sudo apt update
sudo apt install python3.12 python3.12-venv python3-pip
python3 --version

Windows. Tải installer từ python.org, chạy, và tick "Add python.exe to PATH" ở màn hình đầu. Bỏ tick này là nguyên nhân số một của lỗi python is not recognized. Sau khi cài:

code
py --version
py -m pip --version

py là launcher của Windows, tự chọn phiên bản mới nhất.

REPL

Gõ python3 (hoặc py) không kèm tên file để mở REPL:

code
$ python3
Python 3.12.4 (main, Jun  7 2024, 10:00:00) [Clang 15.0.0]
Type "help", "copyright", "credits" or "license" for more information.
>>> 2 + 3
5
>>> name = "An"
>>> f"Chào {name}"
'Chào An'
>>> exit()

Ba dấu >>> là dấu nhắc. Mỗi dòng gõ vào được thực thi ngay; kết quả của biểu thức được in ra, còn print in theo cách của nó. Thoát bằng exit() hoặc Ctrl+D (macOS/Linux), Ctrl+Z rồi Enter (Windows).

REPL có hai tiện ích đáng nhớ:

  • _ giữ kết quả vừa tính.
  • help(obj) in tài liệu; dir(obj) liệt kê thuộc tính.
code
>>> 10 / 3
3.3333333333333335
>>> _ * 3
10.0
>>> help(str.split)

REPL là nơi tốt nhất để thử một biểu thức trước khi đưa vào file. Nó không lưu lịch sử khi đóng, nên đừng viết chương trình dài trong đó.

Chạy file

Tạo hello.py:

code
# hello.py
name = "An"
year = 1998
print(f"Chào {name}, năm nay bạn {2026 - year} tuổi")
code
python3 hello.py
code
Chào An, năm nay bạn 28 tuổi

Dấu # bắt đầu chú thích, phần còn lại trên dòng bị bỏ qua. Tên file nên dùng chữ thường, gạch dưới, không dấu: doc_csv.py, tinh_diem.py. Tránh đặt tên trùng thư viện chuẩn như random.py, json.py — file của bạn sẽ che thư viện thật và gây lỗi rất khó hiểu.

Khi chương trình lỗi, Python in traceback từ dưới lên:

code
Traceback (most recent call last):
  File "hello.py", line 3, in <module>
    print(f"Chào {nane}")
NameError: name 'nane' is not defined

Đọc từ dòng cuối: loại lỗi và thông điệp. Rồi nhìn lên: file, số dòng, đoạn code. NameError nghĩa là tên chưa được gán — ở đây gõ nhầm nane thay vì name.

Môi trường ảo

Mỗi dự án nên có môi trường ảo riêng. Lý do: dự án A cần pandas 2.0, dự án B cần pandas 1.5; cài chung một chỗ thì chúng đá nhau. Môi trường ảo là một thư mục chứa bản Python và các gói riêng.

code
mkdir hoc-python
cd hoc-python
python3 -m venv .venv

Kích hoạt:

code
# macOS / Linux
source .venv/bin/activate

# Windows PowerShell
.venv\Scripts\Activate.ps1

Dấu nhắc đổi thành (.venv) $. Từ đây python và pip trỏ vào môi trường ảo, không đụng hệ thống. Thoát bằng deactivate.

Cài thư viện:

code
pip install pandas
python -c "import pandas as pd; print(pd.__version__)"
code
2.2.2

Lưu danh sách gói để người khác cài lại đúng phiên bản:

code
pip freeze > requirements.txt
pip install -r requirements.txt

Quy ước: thư mục .venv không commit lên Git. Thêm vào .gitignore. Người nhận repo chạy python -m venv .venv rồi pip install -r requirements.txt.

Chọn editor

VS Code với extension Python là lựa chọn phổ biến: gợi ý, định dạng, chạy file bằng nút. Nhớ chọn interpreter là .venv/bin/python (Command Palette → "Python: Select Interpreter"). Chọn nhầm interpreter hệ thống là lý do phổ biến khiến ModuleNotFoundError xuất hiện dù vừa pip install.

Thực hành

  1. Kiểm tra phiên bản Python trên máy bằng python3 --version.
  2. Mở REPL, tính 2 ** 10, dùng _ để nhân kết quả với 2.
  3. Tạo hello.py in tên và năm sinh, chạy bằng python3.
  4. Cố ý gõ sai tên biến, đọc traceback từ dòng cuối lên.
  5. Tạo .venv, kích hoạt, cài pandas, in phiên bản, rồi pip freeze.
  6. Thêm .venv/ vào .gitignore.

Lỗi thường gặp

Triệu chứngNguyên nhânCách sửa
python: command not foundChỉ có python3Dùng python3 hoặc tạo alias
python is not recognized (Windows)Không thêm vào PATHCài lại, tick PATH, hoặc dùng py
ModuleNotFoundError dù đã càiCài vào môi trường khácKích hoạt đúng .venv, chọn interpreter
pip cài vào hệ thốngChưa kích hoạt venvsource .venv/bin/activate trước
Chạy file không có outputChỉ định nghĩa hàmThêm lời gọi ở cuối
SyntaxError ở dòng không liên quanLỗi ngoặc ở dòng trướcKiểm tra dòng được báo và dòng trước đó
File tên random.py gây lỗi lạChe thư viện chuẩnĐổi tên file

Tóm tắt

  • REPL để thử nhanh; file .py để chạy chương trình thật.
  • Cài Python 3.12; Windows nhớ tick PATH, dùng py nếu cần.
  • Mỗi dự án một .venv; kích hoạt trước khi pip install.
  • pip freeze > requirements.txt để tái lập môi trường.
  • Traceback đọc từ dòng cuối lên: loại lỗi trước, vị trí sau.

Dùng ← → để chuyển bài