TheoryLesson 4/305 min read+10 XP

Kiểu dữ liệu cơ bản

Bạn sẽ học được

Bốn kiểu nền tảng: int, float, str, bool — và None.
Vì sao 0.1 + 0.2 không bằng 0.3.
Số nguyên trong Python không bị giới hạn 32/64 bit.
bool là một loại số nguyên đặc biệt.
Cách kiểm tra kiểu bằng type() và isinstance().

Khái niệm cốt lõi

Python có bốn kiểu dữ liệu nền tảng mà mọi chương trình đều dùng:

code

print(type(42), type(3.14), type("data"), type(True))

code

<class 'int'> <class 'float'> <class 'str'> <class 'bool'>

Ngoài ra có NoneType, kiểu của giá trị "không có gì":

code

print(type(None))

code

<class 'NoneType'>

Kiểu	Ví dụ	Dùng cho
`int`	`42`, `-7`, `0`	Đếm, số lượng, khóa
`float`	`3.14`, `-0.5`, `1e3`	Đo lường, tỷ lệ, tiền (cẩn thận)
`str`	`"An"`, `'data'`	Văn bản, mã, ngày dạng chuỗi
`bool`	`True`, `False`	Điều kiện, cờ
`None`	`None`	"Chưa có giá trị"

Số nguyên

int trong Python là số nguyên có độ chính xác tuỳ ý. Không tràn ở 2³¹ hay 2⁶³:

code

print(2 ** 10)
print(2 ** 100)

code

1024
1267650600228229401496703205376

Đây là điểm khác biệt so với C, Java hay SQL INTEGER. Với phân tích dữ liệu, lợi ích rõ nhất là đếm và tính tổng lớn mà không phải nghĩ đến giới hạn kiểu.

Các phép toán:

code

print(7 + 3, 7 - 3, 7 * 3)
print(7 / 2)    # chia thật → float
print(7 // 2)   # chia lấy phần nguyên
print(7 % 2)    # chia lấy dư
print(2 ** 10)  # luỹ thừa

code

Chú ý / luôn trả float, kể cả khi chia hết: 10 / 2 ra 5.0. Muốn số nguyên, dùng //. Với số âm, // làm tròn xuống:

code

print(-7 // 2, -7 % 2)

code

-4 1

-7 // 2 = -4 vì -3,5 làm tròn xuống -4; -7 % 2 = 1 vì -4 * 2 + 1 = -7. Đây là nguồn lỗi khi tính chỉ số mảng với số âm.

Số thực và sai số nhị phân

float là số dấu phẩy động nhị phân theo chuẩn IEEE 754. Hệ quả nổi tiếng:

code

print(0.1 + 0.2)
print(0.1 + 0.2 == 0.3)

code

0.30000000000000004
False

Không phải lỗi của Python. 0,1 và 0,2 không biểu diễn chính xác trong hệ nhị phân, giống như 1/3 không biểu diễn chính xác trong hệ thập phân. Khi cộng, sai số nhỏ tích luỹ.

Ba cách xử lý:

code

# 1. So sánh với dung sai
print(abs((0.1 + 0.2) - 0.3) < 1e-9)

# 2. Làm tròn khi hiển thị
print(round(0.1 + 0.2, 2))

# 3. Dùng Decimal cho tiền tệ
from decimal import Decimal
print(Decimal("0.1") + Decimal("0.2") == Decimal("0.3"))

code

True
0.3
True

Quy tắc thực dụng: không dùng float cho tiền. Dùng Decimal hoặc lưu số nguyên đơn vị nhỏ nhất (đồng, xu). Với phân tích thống kê, float chấp nhận được nhưng đừng so sánh bằng ==.

round() cũng có bẫy riêng:

code

print(round(2.675, 2))

code

2.67

Vì 2.675 thực chất là 2.67499999... trong nhị phân. Python làm tròn đúng trên giá trị thật, không trên giá trị bạn nhìn thấy.

Chuỗi

str là chuỗi ký tự Unicode. Có thể dùng nháy đơn hoặc nháy kép, miễn nhất quán:

code

name = "An"
city = 'Hà Nội'
print(name, city)
print(len(city))
print(city[0], city[-1])
print(city[0:2])

code

An Hà Nội
6
H ộ
Hà

Chuỗi bất biến: không sửa tại chỗ được.

code

name[0] = "B"

code

TypeError: 'str' object does not support item assignment

Muốn đổi, tạo chuỗi mới: name = "B" + name[1:].

Ba cách tạo chuỗi có biến:

code

name = "An"
age = 28
print("Chào " + name + ", " + str(age) + " tuổi")
print("Chào {}, {} tuổi".format(name, age))
print(f"Chào {name}, {age} tuổi")

Cả ba in Chào An, 28 tuổi. f-string (Python 3.6+) là cách viết hiện đại, dễ đọc nhất, và sẽ được học kỹ ở chương sau.

Bool và None

bool chỉ có hai giá trị, nhưng là lớp con của int:

code

print(True + True)
print(int(True), int(False))
print(True == 1, False == 0)

code

2
1 0
True True

Đây là chi tiết kỹ thuật thú vị nhưng đừng lạm dụng: True + True = 2 hợp lệ, nhưng viết sum(x > 0 for x in nums) để đếm số dương là cách dùng có ý nghĩa.

None là giá trị duy nhất của NoneType, nghĩa là "không có giá trị". So sánh bằng is, không phải ==:

code

result = None
if result is None:
    print("Chưa có kết quả")

None khác 0, "", [] — những giá trị "rỗng" nhưng vẫn là giá trị. Phân biệt này quan trọng khi xử lý dữ liệu thiếu.

Kiểm tra kiểu

code

print(type(42) is int)
print(isinstance(42, int))
print(isinstance(True, int))

code

True
True
True

isinstance tốt hơn type(...) is ... vì nó tôn trọng kế thừa — như True là int. Với kiểm tra nhiều kiểu, truyền tuple:

code

print(isinstance("abc", (int, float)))

Thực hành

In type() của năm giá trị khác nhau, gồm None.
Tính 2 ** 200 và giải thích vì sao không tràn.
So sánh 7 / 2, 7 // 2, 7 % 2 và viết một câu cho mỗi kết quả.
Chứng minh 0.1 + 0.2 != 0.3, rồi sửa bằng Decimal.
Thử gán vào một ký tự của chuỗi và đọc lỗi.
Kiểm tra isinstance(True, int) và giải thích.

Lỗi thường gặp

Triệu chứng	Nguyên nhân	Cách sửa
`0.1 + 0.2` không bằng `0.3`	Sai số nhị phân	Dùng dung sai hoặc `Decimal`
`round(2.675, 2)` ra `2.67`	Giá trị nhị phân thực	Dùng `Decimal` khi cần chính xác
`'str' object does not support item assignment`	Chuỗi bất biến	Tạo chuỗi mới
`TypeError` khi cộng chuỗi với số	Kiểu không khớp	`str()` hoặc f-string
`-7 // 2` ra `-4`	Làm tròn xuống	Dùng `int(-7 / 2)` nếu muốn về 0
`None` bị coi là `0`	Nhầm giá trị thiếu với số	Kiểm tra `is None` riêng

Tóm tắt

int chính xác tuỳ ý; / luôn trả float, // trả phần nguyên.
float có sai số nhị phân: không so sánh ==, không dùng cho tiền.
str là Unicode và bất biến; f-string là cách ghép hiện đại.
bool là lớp con của int; None là kiểu riêng, so sánh bằng is.
isinstance() linh hoạt hơn type() is.

Use ← → to move between lessons